Kişilik türleri, “kendinizi tanıyın” ya da “ideal eşinizi bulun” türünden sayısız testle internet siteleri, ya da mobil cihaz platformlarının vazgeçilmez konularının en başlarında yer alır. Gelgelelim, bunların hiçbiri psikologlarca bilimsel damgasına layık görülmüş değil.

ABD’deki Northwestern Üniversitesi araştırmacılarınca sonuçlandırılan geniş çaplı bir araştırmaysa, karakter tiplemelerine bir saygınlık aşısı yapmaya aday.

Çalışma, insanların karakter özelliklerinin dört ana kişilik kategorisi etrafında kümelendiklerini gösteriyor: Sıradan, mesafeli, ben-merkezci ve rol modeli.

Bu sonuç, on yıllar boyunca bilim insanlarınca oluşturulmuş ve 44 ile 300 arasında soru içeren dört ankete 1.5 milyon katılımcının verdiği yanıtları değerlendiren bilgisayar çözümlemelerine dayanıyor. Katılımcıları anket formlarını doldurmaya itense, kendi kişilik özellikleriyle ilgili geribildirim alma fırsatı.

Araştırma, kişilik özellikleriyle ilgili yaygın kabul gören beş ölçüt (dışa dönüklük, nörotiklik, dürüstlük, açıklık ve duygusal denge) temelinde dört ana kategori belirliyor. Bu ölçütlerden nörotiklik karamsarlık, endişe, korku, kızgınlık, kıskançlık, suçluluk ve yalnızlık gibi duygularla kendini gösteren bir özellik. Açıklıksa hayalgücü ve yaratıcılık, estetiğe duyarlılık, iç duygulara önem verme, çeşitlilik arayışı ve entelektüel merak ile kendini gösteriyor.

Kategorilerin ortak özellikleri şöyle sıralanıyor:

Sıradan:

Sıradan ya da “ortalama” insanlar nörotiklik ve dışa dönüklük özellikleri yüksek, açıklık bakımındansa düşük puanlar alanlar. Araştırmacılara göre tipik bir insan bu kategoride yer alıyor. Kadınların, erkeklere göre bu kategoride yer alma olasılıkları daha yüksek.

Mesafeli:

Mesafeli insan tipi, duygusal olarak dengeli, buna karşılık düşük açıklık ve nörotiklik özellikleri taşıyor. Dışa dönüklük açısından dikkat çekmeseler de, işlerine bağlı, haksever ve uyumlu oluyorlar.

Rol Modelleri:

Rol modelleri nörotiklik açısından düşük, tüm öteki kişilik özellikleri açısındansa yüksek puan alanlar. Rol modeli olma olasılığı yaşla birlikte artıyor. Araştırmacılara göre bu kategoridekiler güvenilir, yeni fikirlere açık, işlerin başında bulunmaları iyi olacak insanlar.

Benmerkezci:

Benmerkezci insanlar dışa dönüklük açısından çok yüksek; açıklık, uyumluluk, işine bağlılıkve hakseverlik bakımındansa ortalamanın altında puan alanlar. Araştırmacılar, bu kategoridekileri “fazlaca bir arada olmak istemeyeceğiniz insanlar” olarak tanımlıyorlar. Benmerkezcilik, yaşla birlikte hem erkeklerde hem de kadınlarda hızlı bir inişe geçiyor.

Çalışmayı yönetenlerden Nortwestern Üniversitesi McCormick Mühendislik Fakültesi’nden Luís Amaral, araştırmanın iş başvurularında bulunanların işe uygun olup olmadıklarını belirlemede insan kaynakları yetkililerine, ya da kendilerine uygun arkadaş ve eş arayanlara yardımcı olacağına dikkat çekiyor.

Raşit Gürdilek

KAYNAK:

“Scientsts determine four personality types based on new data”, Northwestern University