Kafuka: Inaka Isha, yüzeysel bir bakışla incelendiğinde, “bir köy hekimi”nin hastalarından birini tedavi etmek için sert bir kış günü millerce ötedeki bir köye gidişini ve sıkıntılı muayene sürecini ele alan bir film. Filmin başında kara kara düşünen bir hekim tasvir edilir. Hekimin atları ölmüştür ve arabaya koşacak başka atı da yoktur. O anda ahırda tanımadığı bir seyis iki atla birlikte beliriverir. Arabaya koştuğu atlarla birlikte yola koyulan hekim, hastasını muayene edebilmek için hizmetçisini tanımadığı bir seyisle başbaşa bırakmış, gecenin bir vakti kendisine çok da değer vermeyen insanlara hizmet vermek uğruna karlarla kaplı millerce yolu teperek hastasına ulaşmıştır. Ancak hizmetçisiyle kalan seyisin kıza karşı niyeti iyi değildir. Üstelik hekim hastasının hasta olduğuna da inanmamaktadır. Bir yandan hastasıyla uğraşırken, bir yandan hizmetçisini düşünen hekim, hem mesleğini hem de kendisini sorgulamaya başlar.

Kafka uyarlaması

Bir Köy HekimiFranz Kafka’nın Ein Landarzt (Bir Köy Hekimi) isimli öyküsünden uyarlanan Kafuka: Inaka Isha’nın, uyarlama filmler göz önüne alındığında, orijinal metne en sadık filmlerden biri olduğu söylenebilir. Öyle ki; yönetmen filmi hazırlarken neredeyse öyküdeki tek bir kelimeyi bile atlamayarak öykü ve filmin paralel ilerlemesini sağlamış. Bu açıdan bakıldığında filmin Kafka’ya bir saygı duruşu olduğunu söylemek mümkün. Bununla birlikte filmde yönetmenin izleri de açıkça görülüyor. Filmin öyküden çok daha kafkaesk olması, yönetmenin filme dokunuşu olarak nitelendirilebilir. Esnek çizimler; olduğundan farklı gözüken yüz, ev, hayvan tasvirleri; zaman zaman cisim sınırlarının dışına taşan varlıklar kafkaesk anlatıma oldukça uygun örnekler.

Film genel hatlarıyla izleyiciyi ürküten, bilinçdışına iten ve izleyicinin gerçeklik algılarını zorlayan bir havada ilerliyor. Yönetmenin oluşturduğu atmosferde renklerin rolü oldukça önemli. Film boyunca sarı, mavi ve gri tonların ağırlıkta olduğu sahneler birbiri ardına sıralanıyor. Bu renklerin yoğun bir şekilde kullanımı filmin anlatımını kuvvetlendirirken yönetmenin atmosfer oluşturma amacına da oldukça iyi hizmet etmiş. Yine atmosferi oluşturan en önemli unsurlardan birinin Japonca olduğu söylenebilir. Film boyunca hekimin iç sesinin –Kafka’nın Bir Köy Hekimi hikâyesindekinden bağımsız olarak (Bu noktada yönetmenin öyküyü yorumlaması devreye giriyor)- çift sesli olarak verilmesi Japonca’nın fonetik yapısıyla birleştiğinde oldukça karanlık bir atmosfer yaratmış. Filmin müzikleri ve öyküde de yer alan koro, filmin atmosferini sağlamlaştıran diğer öğeler olarak değerlendirilebilir.

Yamamura’nın kendine has çizgileri

Filmde Koji Yamamura’nın kendine has çizgileri oldukça belirgin bir biçimde göze çarpıyor. Yönetmenin Atama-Yama ve Kodomo No Keijijougaku gibi filmlerini izleyenler için çizgileri tanımak hiç de zor olmayacaktır. 2003 yılında Atama-Yama ile en iyi kısa film dalında Oscara aday gösterilen Yamamura, Kafuka: Inaka Isha’da da kaliteli çizgilerini sürdürüyor.

Bir Köy Hekimi

Yazının başında yer alan yüzeysel öykü özeti her ne kadar öykünün içeriği hakkında fikir veriyor olsa da ne yazık ki öyküyü anlamlandırma noktasında eksik kalıyor. Bu noktada öyküyü psikanalitik eleştiriyle –yönetmenin de öykü için psikanalitik bir yorumlama yaptığını söylemek yanlış olmayacaktır- incelemekte fayda var. Filmin henüz başında alıntılanan Kafka özdeyişinin de bu yorumlamaya olanak sağladığı söylenebilir: Doğru yol gergin bir ip boyunca gider. Yükseğe değil de hemen yerin üzerine gerilmiştir bu ip. Üstünde yürümek için değil de sanki ayağın takılıp tökezlemesi için vardır.

Bir Köy Hekimi

“İçindeki bu gül yüzünden ölüp gideceksin”

Filmde psikanalitik okumaya en müsait durum ikiliklerdir. Hekimin iki atı, iki domuzu vardır; hekimin iç sesi çift seslidir; hekim hastayla aynı yatağa girdiğinde yan yana iki hasta olarak görünürler, Sıradan gibi görünen bu ikilikler hekimin, hastasının yarasına dair yorumuyla birlikte anlam kazanır: “İçindeki bu gül yüzünden ölüp gideceksin.” Filmin başında tanımadığı seyisle yan yana bırakılan hizmetçinin adı Rose (Gül)’dur. Hastanın yarasının güle benzetilmesi ve hizmetçinin isminin gül olmasının tesadüfî olduğunu söylemek diğer türlüsünü düşünmekten elbette daha kolay; ama dikkatli bir göz için bu durum bir bağdaşım içermektedir. Hekim, hastasını muayene etmek için yola çıkmaya hazırlandığında, ahırda birden beliriveren seyis kızın yanında kalmak istemiştir. Seyis’in ahırda birdenbire belirmesi de hikâyenin psikanalitik okumasını destekler.

Zira ahır hayvani olanı temsil eder. Üstelik seyis, hizmetçi kızı ilk gördüğü anda kızın yanağını ısırıvermiştir. Hekim, seyisi her ne kadar bastırmak istediyse de başarılı olamamıştır. Nihayet hekim hastasına gitmek yerine, kızı seyisle baş başa bırakmamak için hizmetçi kızın yanında kalmak istediğinde hekimi bir şekilde uzaklaştıran yine seyis olmuştur. Bu noktada seyisin varlığının hekimi ötelediği söylenebilir. Tüm bu detaylar göz önüne alındığında hekim-ego/seyis-id eşleştirmeleri yapmak oldukça mümkündür. Yine aynı bağlamda hasta ve hekim arasında da bir özdeşlik kurulabilir. Filmin sonunda hekimin çıplak kalışını ise egonun id karşısındaki yenilgisiyle açıklamak yerinde olacaktır.

Kafuka: Inaka Isha, orijinal metne sadık kalan oldukça sağlam bir uyarlama. Filmin alt metni ve Kafka’nın eşsiz anlatımı, Koji Yamamura’nın da dokunuşlarıyla filmi Kafka ve animasyon sevenler için kaçırılmaması gereken bir esere çeviriyor.

OZAN KÖROĞLU

Diğer yazıları:

The Gunfighter: Bir ahlak mahkemesi

İlginizi çekebilir:

Akira: Öteki’nin peşinde

Farklı bir animasyon: Ruben Brandt Collector