İzmir’de doğdu İsmet İnönü, yıl 1884’te. İlk ve orta öğrenimini Sivas’ta tamamladı. Bir yıl Sivas’ta Mülkiye İdadisi’nde okuduktan sonra, 1897 yılında İstanbul’daki Mühendishane İdadisi’ne gitti. 1901’de Mühendishane-i Berri-i Hümayun’a (Kara Harp Okulu) giren İsmet İnönü, bu okulu 1903’te topçu teğmeni olarak birincilikle bitirdi. 1906’da Erkân-ı Harbiye Mektebi’nden gene birincilikle mezun oldu.

Savaşlara katılıp birçok cephede üstün başarılar gösterdi. Osmanlı İmparatorluğu’nun 11 Kasım 1914’te savaşa katılmasından sonra 29 Kasım 1914’te Kaymakamlığa (Yarbaylığa) yükseltildi. Ertesi yıl albaylığa yükselerek Trakya’daki II. Ordu kurmay başkanlığına atandı.

Mustafa Kemal Paşa ile 1909’da İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Selanik’teki bir kongresinde tanıştılar. Mustafa Kemal bu kongrede asker ve siyasetin birbirinden ayrılması gerektiği görüşünü öne sürmüş, İsmet İnönü de bu görüşü desteklemişti. İsmet İnönü, I. Dünya Savaşı sırasında Kafkas Cephesi’nde Kolordu Komutanı olarak, Mustafa Kemal Paşa ile birlikte çalıştı.

Edirne milletvekili olarak 23 Nisan 1920 tarihinde açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne katıldı. 6 Haziran 1920 tarihinde İstanbul’daki Divan-ı Harp tarafından gıyabında idam cezasına çarptırıldı. Çerkez Ethem ayaklanmasının ve iç isyanların bastırılmasında etkin rol oynadı. Batı Cephesi Kuzey Kısım Komutanı olarak, Ocak 1921’de I. İnönü Savaşı’nı kazandı ve Tuğgeneralliğe yükseltildi, Nisan 1921’de ise II. İnönü Savaşı’nı kazandı.

TBMM tarafından Meclis Başkanı Mustafa Kemal Paşa’nın Başkomutanlığa getirilmesi üzerine onun maiyetinde Mirliva rütbesi ile Batı Cephesi Komutanlığı görevinde bulundu. Büyük Taarruz’dan sonra başarılarından dolayı Ferik rütbesine terfi etti. İzmir’in geri alınmasından sonra Mustafa Kemal Paşa tarafından ateşkes görüşmelerinde bulunmak üzere görevlendirilerek Mudanya’ya gönderildi.

İlk Lozan Konferansı’nda anlaşma sağlanamayınca yurda dönmüş, ardından 2. Lozan Konferansı’na da başkanlık ederek 24 Temmuz 1923’te Türkiye adına Lozan Barış Antlaşması’nı imzaladı. 30 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Başbakanı oldu.

Nice başarılara imza attı. 1924 yılında 1937 yılına kadar başbakanlık görevini aralıksız sürdürdü. 1934 yılında Soyadı Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonra Mustafa Kemal Atatürk tarafından İnönü Savaşı’ndaki başarısı nedeniyle “İnönü” soyadı verildi. 10 Kasım 1938 tarihinde Atatürk’ün ölümü üzerine, 11 Kasım 1938 tarihinde olağanüstü toplanan TBMM tarafından oy birliğiyle cumhurbaşkanlığına seçildi.

Önemli bir dönemde, 2. Dünya Savaşı’nda, politik zekâsıyla ve aldığı askeri, ekonomik tedbirlerle ülkemizi savaştan uzak tutmayı başardı. İnönü’nün döneminde Hasan Âli Yücel’in öncülüğündeki Köy Enstitüleri kuruldu. Yine bu dönemde müziğe özel yeteneği olan küçük yaştaki çocukların bu konuda iyi bir eğitim almasını sağlamak için çıkarılan Harika Çocuklar Yasası ile İdil Biret ve Suna Kan gibi sanatçıların yetişmesinde önemli rolü oldu. “Milli Şef” adıyla anıldı.

NATO’ya girme konusunda çekinceleri vardı, bu konuda istekli değildi. 14 Mayıs 1950 genel seçimlerinde CHP %40, DP ise %52 oy aldı. Bunun üzerine CHP iktidarı DP’ye bırakırken, İsmet İnönü de cumhurbaşkanlığından ayrıldı ve ana muhalefet partisi genel başkanı olarak siyasal yaşamını sürdürdü. On yıllık muhalefet döneminde, 1954 ve 1957 seçimlerini de kaybetmesine karşın partisinin başında kaldı ve iktidarın siyasal baskılarına rağmen, CHP’nin yeniden güçlenmesine katkıda bulundu.

Ülkemizin en büyük devlet adamlarından biridir İsmet İnönü. Hayatının önemli bir bölümü, emperyalizme karşı mücadeleyle geçti. ABD Başkanı Jhonson’a “Yeni bir dünya kurulur, Türkiye’de o dünyada yerini alır” diyerek cesur bir yanıt veren İnönü, 25 Aralık 1973’te 89 yaşında vefat etti. Ölümünden üç gün sonra Bakanlar Kurulu kararı ve dönemin Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk’ün de katıldığı devlet töreni ile Anıtkabir’de Atatürk’ün tam karşısında toprağa verildi.

İsmet İnönü

Hazırlayan: Olcay Bağır

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK

Onlar da çocuktu… Şu Çılgın Çocuklar