Kübizm Nedir? Picasso ve Braque’ın Açtığı Yol, Özellikleri ve Dönemleri

Kübizm, 20. yüzyılın başında Paris’te Pablo Picasso ve Georges Braque’ın öncülüğünde gelişen, nesneleri geometrik biçimlere ayırıp aynı anda birden fazla bakış açısından gösteren sanat akımıdır. Rönesans’tan beri resmin temelini oluşturan tek noktalı perspektifi bırakan kübizm, modern sanatın en etkili akımlarından biri oldu; soyut sanatın, fütürizmin ve konstrüktivizmin yolunu açtı.

Kübizm nasıl doğdu?

Kübizmin kökeninde iki önemli etki vardır. Birincisi, doğadaki biçimleri silindir, küre ve koni gibi temel geometrik biçimler üzerinden ele almayı öneren Paul Cézanne’ın resimleridir. İkincisi, dönemin Paris’inde ilgi uyandıran Afrika ve İber heykelleridir. Picasso’nun 1907’de tamamladığı Les Demoiselles d’Avignon (Avignonlu Kızlar) adlı tablosu, figürleri sert açılarla parçalayan yapısıyla akımın habercisi kabul edilir. Kısa süre sonra Picasso ile Braque yakın bir çalışma ortaklığı kurdu ve yeni dili birlikte geliştirdi.

Adı nereden geliyor?

Akımın adı, bir sanat eleştirmeninin Braque’ın manzara resimlerini “küçük küpler” sözüyle tanımlamasından doğdu. Tıpkı empresyonizm örneğinde olduğu gibi, eleştiri amacıyla söylenen bir ifade akımın kalıcı adı hâline geldi.

Kübizmin temel özellikleri

• Çoklu bakış açısı: Bir yüz aynı anda hem önden hem yandan görülebilir. Nesne, etrafında dolaşılmış gibi parçalar hâlinde tek yüzeyde toplanır.
• Geometrik parçalanma: Biçimler düzlemlere, açılara ve kesişen yüzeylere ayrılır.
• Perspektifin reddi: Derinlik yanılsaması yerine resim yüzeyinin düzlüğü vurgulanır.
• Sınırlı renk (özellikle ilk dönemde): Kahverengi, gri ve yeşil tonları; dikkat renge değil yapıya yönelir.
• Gündelik konular: Natürmortlar, müzik aletleri, şişeler, gazeteler, kafe masaları ve portreler.

Kübizmin dönemleri

Analitik kübizm

Akımın ilk evresinde nesneler küçük, kesişen düzlemlere ayrılarak “çözümlenir”. Renkler neredeyse tek tonludur ve resimler zaman zaman neredeyse soyut bir görünüme ulaşır. Picasso ve Braque’ın bu dönem eserlerini birbirinden ayırmak bazen uzmanlar için bile zordur.

Sentetik kübizm

İkinci evrede yaklaşım tersine döner: Nesne parçalanmak yerine daha büyük, sade biçimlerle “kurulur”. Renkler canlanır, yüzeyler düzleşir. Bu dönemin en önemli yeniliği kolaj ve papier collé (yapıştırılmış kâğıt) tekniğidir: gazete kâğıdı, duvar kâğıdı ya da hasır gibi gerçek malzemeler resmin içine yerleştirilir. Bu, sanat eserinin yalnızca bir şeyi temsil eden değil, kendisi de bir nesne olabileceği fikrini güçlendirdi.

Önemli temsilcileri

• Pablo Picasso ve Georges Braque: Akımın kurucuları.
• Juan Gris: Sentetik kübizmi en tutarlı biçimde geliştiren ressamlardan biri.
• Fernand Léger: Silindirik, makine benzeri biçimleriyle kendine özgü bir kübizm geliştirdi.
• Robert Delaunay: Kübizmi parlak renklerle birleştiren bir yönelim ortaya koydu.

Kübizmin etkisi resimle sınırlı kalmadı; heykelde, mimaride, grafik tasarımda ve edebiyatta da izleri görüldü.

Türk resminde kübizm etkisi

Türk resminde kübizmin en belirgin yansıması, 1933’te kurulan d Grubu‘nda görülür. Nurullah Berk, Zeki Faik İzer, Cemal Tollu, Abidin Dino, Elif Naci ve Zühtü Müridoğlu gibi sanatçılar, kendilerinden önceki izlenimci kuşağa karşı kübizm ve konstrüktivizmden beslenen, biçim ve yapıyı öne çıkaran bir resim anlayışını savundu. Bu sanatçıların eserlerini Türkiye’deki resim ve heykel müzelerinde görmek mümkündür; Ankara’da bunun için Ankara müzeleri rehberimize bakabilirsiniz.

Kübizm neden bu kadar önemli?

Kübizm, resmin görüneni olduğu gibi kopyalamak zorunda olmadığını açıkça gösterdi. Bir nesneyi nasıl gördüğümüz kadar onu nasıl bildiğimiz de resmin konusu olabilirdi. Bu düşünce, sonraki yıllarda tamamen soyut resme geçen sanatçılara cesaret verdi ve 20. yüzyıl sanatının pek çok yönelimine zemin hazırladı.

Kübist bir resme nasıl bakılır?

1. Önce tanıdık parçaları arayın: bir şişe ağzı, bir gitar teli, bir göz ya da harf.
2. Bu parçaların hangi yönden görüldüğünü düşünün; aynı nesnenin farklı yüzlerini bulun.
3. Renk ve ışık yerine yüzeylerin nasıl kesiştiğine odaklanın.
4. Kolaj varsa, gerçek malzemenin resmin içindeki rolünü sorgulayın.

Sanat dallarına genel bir giriş için 7 sanat dalı yazımızı okuyabilirsiniz.

Kültür Postası’nda müze, sergi, kitap ve sanat tarihi üzerine daha fazla yazı için Kültür kategorisine göz atabilirsiniz. Önerileriniz ve düzeltmeleriniz için iletişim sayfamızdan bize yazın.